Έρευνα για τα Περιοδικά Ποικίλης Ύλης

Τα Περιοδικά Ποικίλης Ύλης (1900 έως σήμερα):

Κριτική Ανάλυση, Ποσοτικά Δεδομένα, Βασικές Θεωρητικές Συντεταγμένες, Ερευνητικές Προκλήσεις

 

Τα περιοδικά ποικίλης ύλης (ή ‘λαϊκά’ περιοδικά) αποτελούν ιδιότυπο εκδοτικό φαινόμενο και προϊόν της εποχής τους. Εκδίδονται σε όλες σχεδόν τις χώρες, σε Ευρώπη και Αμερική, με ιδιαίτερα ανά χώρα χαρακτηριστικά, αλλά με φανερές αλληλεπιδράσεις στην αισθητική, τη θεματολογία, τη μορφολογία, και εμφανή κοινά σημεία ως προς το κοινό τους, το φτηνό χαρτί στο οποίο τυπώνονταν, το εντυπωσιακό εξώφυλλο, την έμφαση στην εικονογράφηση, την ανταγωνιστική προσπάθεια προσέλκυσης αναγνωστών, κ.ά. Η απήχησή τους είναι το ίδιο εντυπωσιακή και μαζική όπου κι αν εκδόθηκαν. 

Εμφανίζονται, στην Ελλάδα, στις αρχές του 20ου αιώνα, μεσουρανούν στον Μεσοπόλεμο, μεταλλάσσονται μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, ενώ οι τελευταίες αναλαμπές τους σημειώνονται στη δεκαετία του 1970 όταν θα τα διαδεχθούν άλλες μορφές μαζικής επικοινωνίας, όπως η τηλεόραση και τα εξειδικευμένα πλέον περιοδικά ευρείας κυκλοφορίας.

Πρόκειται για έντυπα που «δεν είναι καθαρώς λογοτεχνικά, επιστημονικά, πολιτικά ή με κάποια εξειδίκευση, αλλά απευθύνονται σ’ ένα πλατύτερο κοινό με την ποικίλη ύλη τους, που ξεκινά από πολιτική ενημέρωση και φτάνει σε συνταγές μαγειρικής και που πάλι η ποιότητά τους κλιμακώνεται ανάλογα με το κοινό στο οποίο αποβλέπουν (συνεργάτες επώνυμοι, πολυτελής εμφάνιση, κείμενα γραμμένα στο γόνατο, ερεθιστικές φωτογραφίες, σκανδαλιστικά ρεπορτάζ)».

Περίγραμμα ερευνητικής πρότασης

Σημαντικό είναι το έλλειμμα στην καταγραφή και τη μελέτη των περιοδικών ποικίλης ύλης που συνιστούν μια ολόκληρη περίοδο στην εκδοτική μας ιστορίας.

Το Εργαστήριο Τεκμηρίωσης και Μελέτης του Ελληνικού Τύπου (ΕΤΜΙΕΤ) του Κέντρου Έρευνας Νεότερης Ιστορίας (ΚΕΝΙ), Πάντειο Πανεπιστήμιο με την συνεργασία του κ. Γ. Ζεβελάκη, συγγραφέα, συλλέκτη ενέταξε, ανέλαβε με ιδιαίτερο ενθουσιασμό την καταγραφή και μελέτη τους στο ευρύτερο ερευνητικό πρόγραμμά του με τίτλο: «Τα Περιοδικά Ποικίλης Ύλης. Κριτική Ανάλυση, Ποσοτικά Δεδομένα, Βασικές Θεωρητικές Συντεταγμένες, Ερευνητικές Προκλήσεις».

Ουσιαστική για την πορεία της έρευνας είναι η συνεργασία του ΕΤΜΙΕΤ με την Ένωση Συντακτών Περιοδικού και Ηλεκτρονικού Τύπου (ΕΣΠΗΤ). Οι δυο φορείς, μαζί με το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ σε θέματα που άπτονται του ημερήσιου τύπου, προγραμματίζουν την διοργάνωση θεματικών σεμιναρίων/συζητήσεων και συνεδρίων που θα προκύπτουν μέσα από τα στοιχεία της έρευνας.

Το παραπάνω ερευνητικό πρόγραμμα συνιστά μέρος της έρευνας του ΕΤΜΙΕΤ, η οποία στοχεύει στη συνθετική ιστοριογράφηση του ελληνικού Τύπου από τα τέλη του 18ου αιώνα έως σήμερα και τη συγκριτική θεώρησή του σε σχέση με άλλες εθνικές ιστορίες του Τύπου, όπως έχουν αποτυπωθεί στην ξενόγλωσση βιβλιογραφία.

Με αφετηρία την πρώτη καταγραφή των λαϊκών περιοδικών, που έγινε το 1981 από τον Γ. Ζεβελάκη και τον Λ. Παπαστάθη και το πλούσιο προσωπικό αρχείο του πρώτου, η ερευνητική ομάδα έχει αποδελτιώσει την υπάρχουσα βιβλιογραφία (Δ. Χανός) καταλογογραφώντας, σε πρώτη φάση, όλους τους τίτλους των περιοδικών -εβδομαδιαίων, μηνιαίων αλλά και ετήσιων (Ημερολόγια)× προχωρά δε σε αυτοψία των περιοδικών σε βιβλιοθήκες και αρχεία, δημόσια και ιδιωτικά για να καταγράψει συστηματικά τα μορφολογικά, τυπογραφικά, εκδοτικά στοιχεία και αναλυτικά στοιχεία του περιεχομένου τους αλλά και το ανθρώπινο δυναμικό που τα πλαισίωσε (ιδιοκτήτες, εκδότες, συνεργάτες).

Το όλο εγχείρημα προϋποθέτει την κατά το δυνατόν πληρέστερη ψηφιοποίηση όλων των λαϊκών περιοδικών, ειδικά των πιο δυσεύρετων. Μέρος των περιοδικών του αρχείου Ζεβελάκη έχει ψηφιοποιηθεί (εξώφυλλα και ταυτότητα περιοδικών, ανθολόγηση πολυάριθμων άρθρων) από την Ευώνυμο Οικολογική Βιβλιοθήκη (www.evonymos.org). Η ψηφιοποίηση όσων περιοδικών ή σειρών τευχών δεν έχουν ακόμα ψηφιοποιηθεί από άλλους φορείς (δημόσιες βιβλιοθήκες, βιβλιοθήκες πανεπιστημιακών σπουδαστηρίων κ.ά.) θα συνεχιστεί με τη συνδρομή της Βιβλιοθήκης του Παντείου Πανεπιστημίου, στο πλαίσιο προγράμματος ψηφιοποίησης της Βιβλιοθήκης. Η μελέτη των εντύπων ακολουθεί. Πρόθεση της ερευνητικής ομάδας είναι η διοργάνωση θεματικών σεμιναρίων και συζητήσεων  όπου θα προσκαλούνται ομιλητές, ερευνητές και επαγγελματίες, να μιλήσουν για διάφορες πτυχές αυτού του εκδοτικού φαινομένου. Ο συμβολές αυτές κρίνονται χρήσιμες για την προώθηση και διευκόλυνση της ίδιας της έρευνας.

Τα στοιχεία που θα συγκεντρωθούν θα είναι προσβάσιμα στην ιστοσελίδα του ΕΤΜΙΕΤ, ενώ τα πορίσματα του ερευνητικού έργου θα δημοσιοποιηθούν με τη διοργάνωση εκδηλώσεων (εκθέσεων, δημοσιεύσεις άρθρων, διαλέξεων από ξένους ερευνητές που έχουν ασχοληθούν με παρόμοια θέματα, εκδόσεις λευκωμάτων κ.λπ.) και ενός καταληκτικού συνεδρίου όπου θα εξετασθεί πολύπλευρα η ιστορία του περιοδικού τύπου και ειδικότερα το εκδοτικό φαινόμενο των περιοδικών ποικίλης ύλης, η συμβολή τους στην ιστορία της ελληνικής δημοσιογραφίας και οι πολύπτυχες προεκτάσεις τους στην πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου.